Een reactie plaatsen

De herkomst van Sinterklaas en Zwarte Piet zoals ik het zie

Sinterklaas wordt altijd als de bisschop van Myra gezien en Zwarte Piet als een slaaf uit de koloniën. Volgens mij hebben ze een hele andere herkomst, en gaat de traditie veel verder terug. Ik zal het lekker uitgebreid uitleggen. En met plaatjes, altijd leuk!

Sinterklaas en Amerigo lijken wel heel veel op Odin (Woen of Wodan in het Nederlands, denk woensdag, Woensdrecht) en Sleipnir.

 

Gezellige man te paard.

http://www.freewebs.com/hekserijenhocuspocus/sintpaard.jpg

 

Iets minder gezellige man op paard met teveel benen

https://mutsie.files.wordpress.com/2012/03/odin_and_sleipnir_by_ripedecay.jpeg?w=200

Wit paard, staf/speer, lang haar en baard, kan op de een of andere manier op huizen/in de lucht rijden…. Jup, ik zie de overeenkomsten. Wodan had trouwens een rode outfit, niet zo-een als op het plaatje.

Er zijn nog meer overeenkomsten. Wodan had 2 pikzwarte raven, Huginn (gedachten) en Muninn (geheugen). Zij vlogen de hele wereld over en verzamelden informatie voor Wodan. Verder had Wodan een dodenleger, de Berserkers. Welbekende woestelingen die in menig computerspelletje te bewonderen zijn. Berserkers verfden zichzelf zwart wanneer ze ten strijde trokken, zetten een dierenkop op, en zagen er woest en afschrikwekkend uit.

Berserker heeft de strijder te pakken

Even alles mengen: zwart (dus niet bruin), weten alles over wat gaande is, toch een beetje angstaanjagend…. Jup, weer bekend, typisch Zwarte Piet. Maar hoe zit dat dan met de zak in naar Spanje? Nou, daar komt de Gryla om de hoek kijken. De Gryla is een afschrikwekkend vrouwspersoon, die stoute kinderen in haar zak stopt om later op te kunnen eten. Klinkt weer bekend toch?

Oké, als Sinterklaas en Zwarte Piet voortkomen uit de Noors/Germaanse mythologie, waarom zie je ze dan alleen in Nederland? Nou, dat is dus niet zo. Zo zijn er knecht Ruprecht, Perchta, Krampus, en nog een aantal figuren. Gewoon even lekker op Wikipedia rondneuzen en je ziet de leukste/engste figuren langskomen.

Afschrikwekkende Krampus

http://nl.wikipedia.org/wiki/Krampus

Even voorstellen: links knecht Ruprecht, rechts Samichlaus

http://nl.wikipedia.org/wiki/Knecht_Ruprecht

Nu even over de Sinterklaastradities. Nee, ook geen originaliteit hier. Het zijn allemaal Joeltijdtradities. In de Joeltijd brandde er een groot vuur, waar offers voor Wodan (en andere goden) gebracht werden. Oftewel, worteltjes en stro voor het paard, tekeningen voor Wodan/Sinterklaas, in de schoen, bij de open haard/vuurplaats. Of centrale verwarming.

Taaitaai en speculaaspoppen zijn de afbeeldingen die gegeven werden aan jonge vrouwen, en zouden een gelijkenis hebben met hun toekomstige geliefde. Denk daar maar eens aan wanneer je er een de kop afbijt.

De chocoladeletters zijn het equivalent van runen. Runen werden gegeven aan pasgeboren kinderen om ze geluk te brengen. Eigenlijk een heel fijn cadeau om te krijgen, zo’n chocoladeletter.

Dan zijn er nog de pepernoten, symbolen van vruchtbaarheid. Het verspreiden van zaad, maar dan anders… (denk 18+) Niemand die dit leest zal meer gedachteloos een pepernoot in zijn mond steken.

De kerstboom is ook een Germaans gebruik, en symboliseert een boom in bloei. Oftewel, nieuw leven in de hoop dat de Goden het weer lente zouden laten worden. In de barre wintertijd zonder licht, moesten de Goden goedgezind gehouden worden, en de boze geesten afgeweerd (vuurwerk, kabaal).

Zo, ik heb nu een soort van duidelijk gemaakt dat Sinterklaas oorspronkelijk niet de bisschop van Myra was, en dat Zwarte Piet geen racistische oorsprong heeft, maar hoe komen we daar dan bij?

Dan moeten we terug naar 754. De lage landen werden langzaam, onder dwang, bekeerd tot het Christendom. Jaren terug (zo rond 725) had Bonifacius al de heilige Donareik om laten kappen, en had tempels en beelden vernietigd. Dat lag niet zo goed bij de bevolking, maar de Franken hadden al jaren contact met de Christenen, en hun geloof was al minder sterk. Ze lieten het maar over zich heen komen. Maar niet de Friezen, zij waren nog echte Germanen. Dus toen Bonifacius met zijn gewapende leger het Friese gebied binnentrok, zagen zij dat als een bedreiging, een oorlogsverklaring. Laten we het zo zeggen, einde Bonifacius en de zijnen.

Er wordt gezegd dat heel Nederland rond 800 gekerstend was, maar ik heb zo mijn twijfels. De ‘heidense’ verhalen werden nog eeuwenlang verteld, dus net als de huidige Nederlanders waren ze lekker stug en star. En gewoon ja zeggen en nee doen.

Onder het motto van ‘if you can’t beat them, join them’, probeerden de geestelijken de heidense gebruiken te verchristelijken. Haas en eieren, ultieme lenteachtige vruchtbaarheidssymbolen? Ehm… Even denken…. Ah, die plakken we in bij Pasen! Niemand die de link ziet, behalve de tijd van de feesten die wel redelijk dicht bij elkaar lagen.

Oké, nu de Joeltijd. Dat wordt moeilijker. Het overschaduwt wel de geboorte van Jezus, dus dat moet gewoon anders. Dat versierde boompje is wel mooi, die houden we. De rest verschuiven we, we hebben nog een kindvriendelijke heiligman die wel een feestje kan gebruiken op zijn verjaardag, die ook zo’n beetje rond die tijd valt. Een beetje schuiven en aanpassen hier en daar, de rode outfit van Wodan restylen naar een kek bisschopspakje, net doen of Zwarte Piet een kind is dat hij gered heeft, en die uit dankbaarheid bij hem is gebleven, of misschien wel een gevangen genomen bekeerde demon (wit goed, zwart slecht), en klaar! De schoonheidsfoutjes werden er in de loop der tijden wel uitgehaald. Het traditionele feestvarken werd vervangen door marsepeinen varkentjes en Sinterklaas gaf nu ook cadeautjes terug. Het geld dat de bisschop ooit aan de armen gaf wordt nu gesymboliseerd door chocolademunten, dat is ook snoep, zodat we de betekenis van pepernoten vergeten, enzovoorts. En in de 15de eeuw was het moderne Sinterklaasfeest een feit.

Bedenk dus even dat we als land pas een jaar of 600-700 echt christelijk zijn, en dat de atheïsten nu de overhand hebben. Het Christelijk geloof lijkt maar niet te willen aanslaan. Ook zijn er nu nog steeds heidense gewoonten in bepaalde delen van Nederland. De meiboom, het schallen van de hoorn met kerst, allemaal Germaanse gewoonten.

Sinterklaas is nu verklaard, maar Zwarte Piet staat nog steeds niet in zijn kleurige pakje en met grove krullen in zijn haar. Hij was nog steeds een soort gezel, en geen knecht. Dat kwam allemaal later.

Het pakje kwam tijdens de Spaanse bezetting. De bewoners van de lage landen bedienden zich toen veel van spot, denk eens aan oudere liedjes die nu kinderliedjes zijn (bv. Hop Marjanneke). En het pakje van Zwarte Piet was dan ook bedoeld om de Spanjaarden te bespotten. Het lijkt veel op de kleding van het Spaanse hof van die tijd. De pofmouwen, kleurrijk, de ‘baret’, de krullen, de oorbellen, de rode lippenstift. En de Spaanse kraag, je weet wel, waarbij het lijkt of je hoofd op een mooi opgemaakte serveerschaal ligt.

Voor het geval je het je afvraagt, de resten van de heilig verklaarde Nikolaos werden in de 11de eeuw naar Spanje gebracht. Vandaar dat hij ineens niet meer in Myra, provincie Antalya, Turkije woont. Het heeft niets te maken met de Spaansachtige verschijning van de Pieten, het is gewoon weer een handig toevalletje.

Spaanse meneer met gezellig kraagje

http://gemeentearchief-schiedam.memorix.nl/photo/thumbs/shi/00/SHI_B_002/SHI002000646.jpg

Zwarte Piet met een gezellig kraagje

http://sprakeloosverhalen.files.wordpress.com/2011/11/piet-1.jpg?w=121&h=150

Eigenlijk is Piet een welgeklede heer met afschrikwekkende kwaliteiten die alles weet. Iemand om respect voor te hebben. Waar ging het dan mis?

Nou, bij de onderwijzer Jan Schenkman. Normaal zijn wij die in het onderwijs werken al blij als we in onze hele carrière een blijvende indruk achterlaten op 1 leerling, maar deze man is het gelukt om indruk te maken op de halve wereld. Alleen niet een al te beste indruk. Nee, de mensen denken nu dat Zwarte Piet een racistische uiting is. (En bedankt, he, Jan!) En hoe heeft hij dat dan gedaan? Hij maakte een schoolboekje.

Dit schoolboekje heette “Sint Nicolaas en zijn knecht”. Hij introduceerde wat nieuwe ideeën. Zoals dat Zwarte Piet een knecht was, de intocht en de stoomboot (Sint Nicolaas is beschermheer van zeevarenden, dus een boot is een logische keuze als vervoermiddel). Intocht en stoomboot leuk, ideeën over Zwarte Piet wat minder. Hij maakte ook een tekeningetje van Zwarte Piet waarbij hij ineens negroïde kenmerken had. En knechten droegen een pagepakje, hij dus ook. Jan Schenkman maakte dit boekje in 1850, de hoogtijdagen van de Afrikaanse slavernij. En hoe verwerpelijk wij dat ook vinden, in die tijd was men ermee opgegroeid, en was het normaal. Dus zo raar is het niet dat Jan een beetje in de war was, en dingetjes door elkaar ging halen. Nu moeten we alleen zorgen dat Jan’s ideeën vergeten worden, geen makkelijke taak.

Helaas werd het boekje in het hele land verspreid, en boeken werden in die tijd niet na 3 jaar vervangen, hele generaties hebben hetzelfde boekje gezien. Waarom het pakje niet is blijven hangen, geen idee. Misschien omdat kleurtjes toch meer trekken dan een saai wit pagepakje? Maar Zwarte Piet werd nu wel gezien als Afrikaanse knecht, en hier kwam dus het racistische stukje om de hoek kijken. Hij kreeg de naam Zwarte Piet trouwens pas eind 19de eeuw, dus eigenlijk nog niet zo lang geleden. Daarvoor had hij allerlei namen. Ik ben stiekem toch wel blij met 1 naam, anders wordt het zo verwarrend. ‘Piet? Oh, je bedoelt Jan.’ ‘Nee, ik bedoel Henk. Of was het nou Hans?’ En het dan gewoon allemaal over dezelfde persoon hebben. Lekker duidelijk.

Soms waren er 2 Zwarte Pieten, maar zelden meer. En toen waren daar de Canadezen die ons bevrijdden (waarvoor hartelijk dank). Zij vonden de Zwarte Pieten wel jolige lui, en besloten dat als 1 of 2 gezellig waren, meer nog leuker was. En stiekem waren we het daarmee eens, sindsdien hebben we eigenlijk altijd meerdere Pieten.

Dus even samenvattend: Germaanse traditie, aangepast door Christenen wegens onwillige Heidenen, racistische schoolmeester met teveel impact, uitgebreid gevierd door Canadezen. Het lijkt wel het spelletje waarbij je een woord doorfluistert, en de laatste een heel andere uitkomst heeft.

Natuurlijk kan ik het mis hebben, en er qua herkomst helemaal naast zitten. Maar ik vind het logischer dat een traditie verandert en aangepast wordt, dan een bisschop wiens geboortedag meer dan 1000 jaar na zijn overlijden ineens gevierd werd, die er plotseling een hip geklede slaaf (of gezel, of was het nou demon?) bij kreeg, en spontaan verhuisde naar Spanje, of werd verplaatst, want daar kon hij zijn stoomboot tenminste kwijt, of kon hij er nou een lenen? Oh, en geen van zijn helpers heeft ooit een bad genomen, en blijven jaar na jaar na jaar onder de roet van schoorstenen zitten. Oja, dat snoepgoed was er ook ineens. En hoe zat het nou met die chocoladeletters? Inventieve banketbakker?

Zoals je wel begrijpt, ik geloof er weinig van. Er moet meer achter zitten, net als bij alle vieringen. Dus ik geloof lekker de versie over de Germaanse traditie met offers aan de Goden, omgebouwd om het bekeren makkelijker te maken, met behulp van een redelijk goed passende heiligman. Klinkt mij logischer in de oren, maar vorm vooral je eigen mening. Ik heb de waarheid niet in pacht (niet aan mijn leerlingen vertellen).

Bron? Wikipedia en internet. Dat mogen de leerlingen tegenwoordig ook gebruiken, dus waarom ik niet. En alles natuurlijk lekker versimpeld.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: